Sincabların qaranlıq keçmişi: Düşündüyümüz qədər məsum deyilmiş

Kanadanın donmuş torpaqlarında aşkar edilən qədim dələ yuvaları alimləri təəccübləndirib. Təxminən 700 min il yaşı olan nəcis fosillərindən əldə edilən DNT nəticələri göstərib ki, bu sevimli gəmiricilər qış yuxusundan oyandıqdan sonra nəhəng mamontların cəsədləri ilə qidalanıblar.

Ajans.az xəbər verir ki, təbiət filmlərində və ya parklarda gördüyümüz  sincablar ( dələlər) adətən ağac budaqlarında qaçan, qoz-fındıq yeyən mehriban canlılar kimi tanınır. Lakin onların keçmişi düşündüyümüzdən daha fərqli olub.

Kanadanın Yukon bölgəsindəki donmuş torpaqlarda tapılan qədim dələ nəcis fosilləri göstərir ki, bu heyvanlar yüz minlərlə il əvvəl bəzən ətyeyənlər kimi davranıblar. Alimlərin "koprolit" adlandırdığı bu fosillər dələlərin Pleystosen dövründə yaşamaq üçün fərqli qidalanma üsullarından istifadə etdiyini ortaya qoyub.

Adətən fosilləşmiş qalıqlardan keyfiyyətli DNT nümunələri əldə etmək çox çətindir. Lakin yer dələlərinin torpağın dərinliklərində yuva qurması bu qalıqların minlərlə il ərzində yaxşı qorunmasına imkan verib.

Kanadanın Klondayk bölgəsindəki qızıl mədənlərində aparılan qazıntılar zamanı yüksək təzyiqli su axınları donmuş torpaq qatlarını sökərkən bu qədim yuvalar təsadüfən aşkar edilib. Yaşı 17 min ildən 700 min ilə qədər dəyişən fosillər üzərində aparılan DNT analizləri qədim ekosistem haqqında maraqlı məlumatlar ortaya çıxarıb.

Qış yuxusundan sonra başlayan aclıq

Yer dələləri ilin təxminən səkkiz ayını torpaqaltı yuvalarında qış yuxusunda keçirirlər. Aylarla heç nə yemədən yaşayan bu canlılar yazda yer üzünə çıxdıqda böyük aclıq hiss edirlər.

Bu zaman onlar qida seçmədən qarşılarına çıxan hər şeyi yeməyə çalışırlar. DNT analizləri göstərib ki, qədim dələlərin qida rasionunda yalnız bitkilər olmayıb. Onlar yunlu mamontların, bizonların və iri yırtıcı pişiklərin qalıqları ilə də qidalanıblar.

Kiçik bir yer dələsinin mamont və ya tarixdən əvvəl yaşamış aslan kimi nəhəng heyvanları ovlaması mümkün deyil. Buna görə də alimlər hesab edirlər ki, qış yuxusundan oyanan ac gəmiricilər ətrafda tapdıqları heyvan cəsədlərini gəmirərək leşlə qidalanıblar.

Kopenhagen Universitetinin mütəxəssisləri bildirirlər ki, bu qidalanma üsulu həmin dövrün çətin şəraiti ilə bağlı olub. Fosillərin üzərindəki vulkanik kül qatlarını araşdıran alimlər ən qədim nəcis nümunələrinin təxminən 700 min il yaşı olduğunu müəyyən ediblər.

Əgər bu nəticə təsdiqlənərsə, həmin fosillərdən əldə edilən mamont DNT-si Yer üzündə aşkarlanan ən qədim genetik materiallardan biri hesab edilə bilər.

Bu vərdiş tamamilə yox olmayıb

Maraqlıdır ki, dələlərin bu xüsusiyyəti tamamilə keçmişdə qalmayıb. Bu gün də yer dələlərinin avtomobil yollarında ölən heyvanların cəsədləri, hətta öz növlərinə aid qalıqlarla qidalandığı məlumdur.

ABŞ-ın Kaliforniya ştatında lentə alınan bəzi görüntülərdə dələlərin kiçik məməliləri ovladıqları da qeydə alınıb. Bu faktlar göstərir ki, dələlər düşündüyümüzdən daha çevik və fərqli qidalanma vərdişlərinə malik canlılardır.