Əfqanıstanda qadın olmaq artıq cinayətə çevrilir?

Əfqanıstanın Herat şəhərində Talibanın qadınlara qarşı tətbiq etdiyi yeni məhdudiyyətlər kütləvi etirazlara səbəb olub.

Ajans.az-ın araşdırmasına görə, qadınların geyimi ilə bağlı sərtləşdirilən qaydalar fonunda onlarla qadın saxlanılıb, etiraz aksiyaları isə güc tətbiq edilərək dağıdılıb. Nəticədə azı iki nəfər ölüb, 20-dən çox insan yaralanıb.

Heratda nə baş verib?

BMT-nin Əfqanıstandakı Missiyasının (UNAMA) məlumatına görə, iyunun 6-7-də Herat şəhərində ən azı 30 qadın geyim qaydalarını pozmaqda ittiham edilərək saxlanılıb. Sonradan onların bir hissəsi sərbəst buraxılsa da, hadisə şəhərdə ciddi narazılıq yaradıb.

İyunun 9-da qadınların saxlanılmasına etiraz edən sakinlər küçələrə çıxıblar. BMT və insan haqları təşkilatları Taliban təhlükəsizlik qüvvələrini etirazçılara qarşı həddindən artıq güc tətbiq etməkdə ittiham edir. Məlumatlara görə, atəş açılması nəticəsində azı iki nəfər, o cümlədən bir uşaq həlak olub.

Taliban isə etirazçılara qarşı silah tətbiq edildiyi barədə məlumatları rədd edir.

Sakinlərin sözlərinə görə, şəhərdə vəziyyət son dərəcə gərgindir və insanların əksəriyyəti təhlükəsizlik səbəbindən küçələrə çıxmaqdan çəkinir.

"Daha çox qan tökülməsinin qarşısını almaq üçün insanlar bugünkü etirazda iştirak etməkdən imtina ediblər....Atmosfer çox gərgindir"

Qadınlar üçün yeni qadağalar

Heratda tətbiq edilən yeni qaydalara əsasən qadınlar ictimai yerlərdə tam örtünməli, üzlərini maska və ya niqabla bağlamalı, saçlarını tam gizlətməli və makiyajdan istifadə etməməlidirlər. Qaydaları pozan şəxslərin saxlanılması və hətta həbs olunması nəzərdə tutulur.

BMT Qadınlar Agentliyi xəbərdarlıq edib ki, qadınların özbaşına saxlanılması onların gələcək həyatına ciddi təsir göstərə, ailə və cəmiyyət daxilində təcrid olunmalarına səbəb ola bilər.

Taliban hakimiyyətə qayıtdıqdan sonra qadınların hüquqları necə dəyişib?

2021-ci ildə Taliban hakimiyyəti ələ keçirdikdən sonra Əfqanıstanda qadınların hüquqları ardıcıl şəkildə məhdudlaşdırılıb.

Son illərdə tətbiq olunan əsas qadağalar bunlardır:

• Qızların orta və ali təhsil almasına qadağa;
• Qadınların əksər dövlət və özəl sektorlarda işləməsinin məhdudlaşdırılması;
• Qadınların kişi müşayiəti olmadan uzun məsafələrə səyahətinə məhdudiyyət;
• Parklara, idman zallarına və bir sıra ictimai məkanlara giriş qadağası;
• Televiziya və media sahəsində çalışan qadınlara ciddi məhdudiyyətlər;
• Məcburi geyim və üz örtüyü qaydalarının tətbiqi.

BMT və insan hüquqları təşkilatları bu siyasəti "gender ayrı-seçkiliyi" və "qadınların ictimai həyatdan sistemli şəkildə sıxışdırılması" kimi qiymətləndirirlər.

BMT, Human Rights Watch və digər beynəlxalq təşkilatlar Heratdakı hadisələrlə bağlı ciddi narahatlıq ifadə ediblər. Onlar Talibanı qadınların fundamental hüquqlarına hörmət etməyə, özbaşına həbslərə son qoymağa və etirazçılara qarşı güc tətbiqini dayandırmağa çağırıblar.

Herat hadisələri son illərdə Əfqanıstanda qadın hüquqları ətrafında yaranmış ən böyük gərginliklərdən biri hesab olunur və beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətini yenidən Talibanın qadınlara münasibətinə yönəldib.